GMP Temiz Oda: Grade A, B, C, D Sınıfları ve Şartları

Yazar: Airtech Temiz Oda Sistemleri · Güncelleme: 11 Kasım 2026

GMP temiz oda nedir?

GMP (Good Manufacturing Practice, İyi Üretim Uygulamaları), ilaç, aşı, biyoteknoloji ürünü ve kozmetik üretiminde ürünün her seferinde aynı kalitede ve güvenli üretilmesini sağlayan kurallar bütünüdür. GMP temiz oda, bu kurallara göre tasarlanmış, kurulmuş ve işletilen üretim alanıdır.

ISO 14644 yalnızca havadaki partikülü sınıflandırır; GMP ise odanın tamamını kapsar: partikül, mikroorganizma, personel davranışı, giyinme, temizlik, kayıt ve belge. Bu yüzden “ISO 7 oda” ile “Grade C oda” aynı şey değildir: Grade C, ISO 7 partikül şartını sağlayan ve GMP’nin diğer bütün kurallarına uyan odadır.

Türkiye’de ilaç tesislerinde esas alınan metin, Avrupa Birliği GMP kılavuzunun steril ürünler bölümü olan EU GMP Annex 1‘dir (son sürüm 2022, 2023’te yürürlüğe girdi). TİTCK (Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu) denetimleri bu metne dayanır.

Grade A, B, C, D: dört sınıf

GMP, temiz alanları dört sınıfa ayırır. Her sınıf için partikül sınırı iki ayrı durumda tanımlanır:

  • Dinlenmede (at rest): Ekipman kurulu ve çalışıyor, üretim yok, personel odada değil.
  • Çalışırken (in operation): Üretim sürüyor, personel içeride, kapılar kullanılıyor.
Sınıf Dinlenmede ≥0,5 µm / ≥5 µm (partikül/m³) Çalışırken ≥0,5 µm / ≥5 µm ISO karşılığı Ne için
Grade A 3.520 / 29 3.520 / 29 ISO 5 (her iki durumda) Ürünün havayla temas ettiği kritik bölge: aseptik dolum, kapak kapama, açık ampul ve flakon, steril bağlantılar
Grade B 3.520 / 29 352.000 / 2.930 ISO 5 dinlenmede, ISO 7 çalışırken Grade A bölgesinin arka planı; aseptik hazırlık ve dolum odası
Grade C 352.000 / 2.930 3.520.000 / 29.300 ISO 7 dinlenmede, ISO 8 çalışırken Terminal sterilizasyonlu ürünlerin hazırlanması ve dolumu, çözelti hazırlama
Grade D 3.520.000 / 29.300 tanımlı değil ISO 8 dinlenmede Malzeme hazırlık, yıkama, giyinme odaları, daha az kritik adımlar

Kaynak: EU GMP Annex 1 (2022). GMP ayrıca her sınıf için mikrobiyolojik izleme sınırları ve örnekleme yöntemleri tanımlar; bunlar tesisin ruhsat dosyasına ve risk değerlendirmesine göre uygulanır.

Dikkat edilecek nokta: Grade B oda iki şartı birden sağlamak zorundadır. Dinlenmede ISO 5 kadar temiz olmalı, üretim sırasında ISO 7’nin altına düşmemelidir. Bu, odayı ISO 7 tasarlayıp “Grade B” diye adlandırmanın yetmeyeceği anlamına gelir.

Hangi işlem hangi sınıfta yapılır?

İşlem Steril ürün (aseptik) Steril ürün (terminal sterilizasyon) Steril olmayan ürün
Çözelti hazırlama Grade C (filtrasyon öncesi), Grade B (filtrasyonsuz) Grade C, bazı ürünlerde D Grade D
Dolum Grade A (B arka plan) Grade C, yüksek riskte A/C Grade D
Kapak kapama, sızdırmazlık Grade A (B arka plan) Grade C Grade D
Malzeme hazırlık, yıkama Grade D Grade D Grade D
Giyinme odaları Girişte D, sonra C, B D ve C D

Kural: ürün ne kadar uzun süre havayla açık temas ediyorsa ve sonradan sterilize edilemiyorsa, sınıf o kadar yüksek olur. Aseptik üretim en pahalı düzenlemeyi ister: Grade A bölge, çevresinde Grade B oda, ona açılan Grade C ve D kademeleri.

GMP tesisinin tasarım ilkeleri

Kademeli basınç ve sınıf geçişi. Temiz alandan kirli alana doğru her kapıda basınç düşer; farklı sınıflar arasında genellikle 10–15 Pa fark bırakılır. Grade A ve B’den D’ye doğru kademeli bir basınç haritası tasarımın ilk adımıdır. Ayrıntı basınç farkı yazısında.

Giyinme sırası. Personel dış kıyafetten Grade B giyinmesine tek adımda geçemez. Tipik sıra: dış giysi çıkarma (siyah alan) → Grade D kıyafeti → Grade C → Grade B steril giyinme (gözlük, maske, eldiven, tulum, çizme). Her geçiş ayrı bir odada ve kapılar interlock ile kilitli.

Malzeme akışı. Hammadde, ambalaj ve ekipman personelden ayrı bir yoldan girer: pass box, sterilizasyon tüneli ya da otoklav. Karton, ahşap palet ve kâğıt Grade C’ye giremez.

Hava akışı. Grade A bölgede tek yönlü (laminer) hava akışı ve 0,36–0,54 m/s hava hızı istenir; B, C ve D’de karışık akış yeterlidir. Her oda girişinde HEPA filtre bulunur.

Yüzeyler ve detaylar. Silikonsuz panel birleşimleri, yuvarlatılmış köşeler, gömme armatürler, sızdırmaz kapılar, dikişsiz zemin. Temizlenemeyen girinti GMP denetiminde doğrudan bulgu olur. Panel ve kapı seçenekleri panel sistemleri sayfasında.

İzleme ve kayıt. Basınç, sıcaklık, nem ve partikül değerleri sürekli izlenir ve kaydedilir; alarm sınırları tanımlıdır. Kayıtların değiştirilemez olması (veri bütünlüğü) denetimde aranır. Otomasyon sayfasında ayrıntı.

Kalifikasyon: DQ, IQ, OQ, PQ

GMP’de “kurduk, çalışıyor” yetmez; her aşama belgelenir:

  1. DQ (tasarım kalifikasyonu): Tasarımın kullanıcı gereksinim şartnamesine (URS) uygunluğu.
  2. IQ (kurulum kalifikasyonu): Kurulanın projeye uygunluğu: ekipman, filtre, sensör, malzeme sertifikaları.
  3. OQ (işletme kalifikasyonu): Dinlenmede ölçümler: partikül, hava değişimi, basınç, HEPA sızdırmazlık, toparlanma süresi, hava akış görselleştirme.
  4. PQ (performans kalifikasyonu): Çalışırken ölçümler ve mikrobiyolojik izleme; ürün üretilirken odanın sınıfını koruduğunun kanıtı.

Bu dört dosya denetimde istenir ve her büyük değişiklikten sonra ilgili bölüm yenilenir. Airtech kurulumdan sonra IQ ve OQ belgelerini teslim eder; PQ tesisin kalite birimiyle birlikte yürütülür. Testlerin ayrıntısı validasyon sayfasında.

Kozmetik ve medikal cihaz tesislerinde GMP

  • Kozmetik: ISO 22716 (kozmetik GMP) uygulanır; Annex 1 kadar katı değildir. Çoğu dolum ve ambalaj alanı ISO 7–8 düzeyinde tasarlanır, Grade sınıfları zorunlu değildir.
  • Medikal cihaz: ISO 13485 kalite sistemi esas alınır; steril cihaz üretiminde temiz oda sınıfı ürün riskine göre ISO 7 veya ISO 8 seçilir. Sınıfların tamamı Temiz Oda Sınıfları yazısında.
  • Gıda: GMP terimi gıdada da kullanılır ama ayrı bir mevzuat ve hijyen bölgesi mantığıyla; temiz oda sınıfı olarak çoğunlukla ISO 8 yeterlidir.

GMP temiz oda kurulumunda en sık yapılan hatalar

  1. Odayı yalnızca partikül sınıfına göre tasarlayıp giyinme ve malzeme akışını sonradan düşünmek.
  2. Grade B için dinlenmede ISO 5 şartını atlamak.
  3. Basınç kademesini kâğıt üstünde doğru, sahada kapı contaları ve damperler yüzünden yanlış kurmak.
  4. Kayıt sistemi olmadan devreye almak; denetimde geçmiş veri istenir.
  5. Ruhsat danışmanını projeye geç dahil etmek; sınıf kararı ruhsat dosyasıyla uyuşmazsa oda yeniden yapılır.

Airtech keşif aşamasında ürünü, ruhsat dosyasını ve mevcut binayı birlikte değerlendirir; sınıf kararı ruhsat ve kalite danışmanınızla birlikte verilir. Maliyeti belirleyen etkenler temiz oda fiyatları yazısında, keşif için iletişim.

Airtech, 26 yıllık deneyimiyle anahtar teslim temiz oda projelendirme, kurulum ve validasyon hizmeti verir; projeniz için keşif ve teklif isteyebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

GMP Grade C oda ISO kaç?

Dinlenmede ISO 7, çalışırken ISO 8 partikül şartını sağlar; ayrıca GMP’nin giyinme, temizlik ve kayıt kurallarına uyar.

Grade A ile Grade B arasındaki fark nedir?

Grade A, ürünün açıkta olduğu kritik bölgedir ve tek yönlü hava akışı ister; Grade B bu bölgeyi çevreleyen odadır. İkisi de dinlenmede ISO 5’tir, ama Grade B çalışırken ISO 7’ye kadar gevşer.

Dinlenmede ve çalışırken ölçüm neden ikisi de yapılır?

Çünkü partikülün ana kaynağı insandır. Boş oda temiz çıkabilir; üretim sırasında da sınıfı koruduğu ancak çalışırken ölçümle kanıtlanır.

GMP temiz oda için hangi belgeler istenir?

URS, DQ, IQ, OQ ve PQ dosyaları; filtre ve ekipman sertifikaları; izleme kayıtları; temizlik ve giyinme prosedürleri.

Kozmetik üretimi için Grade sınıfı zorunlu mu?

Hayır. Kozmetikte ISO 22716 uygulanır; alanlar genellikle ISO 7–8 düzeyinde tasarlanır, A–D sınıflandırması ilaç tesislerine özgüdür.

GMP temiz oda kurulumu ne kadar sürer?

Projeye göre değişir; aseptik (Grade A/B) bir hat için proje, kurulum ve kalifikasyon birlikte genellikle 4–6 ay sürer.

Satış Yetkilisi

Scroll to Top
Temiz Odanızı Kendiniz Tasarlayın